Słownik pracy tymczasowej Aktualizacja: 01.11.2026 7 min czytania

Praca tymczasowa (Arbeitnehmerüberlassung): definicja, warunki i obowiązki

Udostępnianie pracowników (Arbeitnehmerüberlassung) ma miejsce, gdy pracodawca (agencja pracy tymczasowej, Verleiher) w ramach swojej działalności gospodarczej udostępnia swoich pracowników do wykonywania pracy osobie trzeciej (pracodawcy użytkownikowi, Entleiher), a pracownicy ci zostają włączeni w organizację pracy pracodawcy użytkownika i podlegają jego poleceniom (§ 1 ust. 1 AÜG). Potocznie mówi się o pracy tymczasowej (Zeitarbeit, Leiharbeit) lub leasingu pracowniczym (Personalleasing). Udostępnianie wymaga zezwolenia Federalnej Agencji Pracy (Bundesagentur für Arbeit), jest dopuszczalne tylko przejściowo i podlega ścisłym wymogom formalnym.

Najważniejsze w skrócie
  • Relacja trójstronna: umowa o pracę między agencją a pracownikiem tymczasowym (Leiharbeitnehmer), umowa o udostępnienie między agencją a pracodawcą użytkownikiem, prawo wydawania poleceń po stronie pracodawcy użytkownika.
  • Obowiązek uzyskania zezwolenia według § 1 AÜG – bez zezwolenia umowy są nieważne, a stosunek pracy z pracodawcą użytkownikiem uważa się za nawiązany, chyba że złożono skuteczne oświadczenie o utrzymaniu umowy (§§ 9, 10 AÜG).
  • Co do zasady najwyżej 18 kolejnych miesięcy u tego samego pracodawcy użytkownika, układy zbiorowe branży użytkownika mogą od tego odstępować; Equal Pay obowiązuje co do zasady od pierwszego dnia, przy układzie zbiorowym dla pracy tymczasowej z reguły po dziewięciu miesiącach.
  • Umowa o udostępnienie wymaga formy dokumentowej (Textform), musi wyraźnie nazywać udostępnienie udostępnianiem pracowników i wcześniej konkretyzować pracownika tymczasowego.
  • Przy rozgraniczeniu z umową o dzieło lub umową o świadczenie usług liczy się faktyczna realizacja, a nie nazwa umowy.

Czym jest udostępnianie pracowników?

Przy udostępnianiu pracowników pracodawca oddaje do dyspozycji innego przedsiębiorstwa personel, który jest tam zatrudniany jak własni pracownicy. Ustawa definiuje: pracownicy są udostępniani do wykonywania pracy, jeśli zostają włączeni w organizację pracy pracodawcy użytkownika i podlegają jego poleceniom (§ 1 ust. 1 zd. 2 AÜG). Podstawą prawną jest niemiecka ustawa o udostępnianiu pracowników (AÜG).

Pojęcia Zeitarbeit, Leiharbeit, Personalleasing i Mitarbeiterüberlassung – po polsku zwykle praca tymczasowa lub leasing pracowniczy – oznaczają w praktyce to samo. Ustawa mówi o agencji (Verleiher), pracodawcy użytkowniku (Entleiher) i pracowniku tymczasowym (Leiharbeitnehmer); w branży przyjęły się określenia usługodawca personalny (Personaldienstleister), klient i pracownik tymczasowy (Zeitarbeitnehmer).

Nie ma znaczenia, czy działalność jest nastawiona na zysk. Zgodnie z wytycznymi merytorycznymi (Fachliche Weisungen) Federalnej Agencji Pracy pod AÜG podlegają także organizacje pożytku publicznego, jeśli udostępniają na rynku personel za wynagrodzeniem.

Jak działa relacja trójstronna?

RelacjaUmowaCo jest w niej uregulowane
Agencja – pracownik tymczasowyUmowa o pracęwynagrodzenie, czas pracy, urlop, zwykle z odesłaniem do układu zbiorowego pracy tymczasowej; agencja pozostaje pracodawcą i płaci także w okresach bez skierowania
Agencja – pracodawca użytkownikUmowa o udostępnienie pracownikówudostępnienie za wynagrodzeniem (stawka rozliczeniowa, Verrechnungssatz), rodzaj pracy, kwalifikacje, warunki pracy u klienta
Pracodawca użytkownik – pracownik tymczasowybrak umowyPracodawca użytkownik wydaje polecenia dotyczące pracy i obok agencji odpowiada za bezpieczeństwo i higienę pracy w miejscu pracy (§ 11 ust. 6 AÜG)

Jakie warunki obowiązują?

  • Zezwolenie: kto chce udostępniać pracowników, potrzebuje zezwolenia (Erlaubnis) Federalnej Agencji Pracy (§ 1 ust. 1 zd. 1 AÜG). Jest ono udzielane najpierw na rok, a po trzech latach może zostać udzielone bezterminowo (§ 2 ust. 4 i 5 AÜG).
  • Stosunek pracy z agencją: udostępniać wolno tylko osoby zatrudnione w agencji (§ 1 ust. 1 zd. 3 AÜG). Dalsze udostępnianie przez pracodawcę użytkownika – tzw. udostępnianie łańcuchowe (Kettenverleih) – jest niedopuszczalne.
  • Tylko przejściowo: udostępnienie jest dopuszczalne do upływu maksymalnego okresu udostępnienia wynoszącego 18 miesięcy (§ 1 ust. 1 zd. 4 i ust. 1b AÜG).
  • Jawność i konkretyzacja: agencja i pracodawca użytkownik muszą w umowie wyraźnie nazwać udostępnienie udostępnianiem pracowników i przed udostępnieniem skonkretyzować osobę pracownika tymczasowego (konkretyzacja, Konkretisierung; § 1 ust. 1 zd. 5 i 6 AÜG).
  • Forma dokumentowa: umowa między agencją a pracodawcą użytkownikiem wymaga od 01.01.2025 formy dokumentowej (Textform, § 12 ust. 1 AÜG); wcześniej obowiązywała forma pisemna (Schriftform).
  • Informacja dla pracownika: przed każdym udostępnieniem agencja musi poinformować pracownika, że będzie pracował jako pracownik tymczasowy, i przekazać mu w formie dokumentowej nazwę firmy i adres pracodawcy użytkownika (§ 11 ust. 2 zd. 4 AÜG).
  • Budownictwo: do zakładów budowlanych udostępnianie do prac, które zwykle wykonują robotnicy, jest co do zasady niedopuszczalne (§ 1b AÜG).

Jakie prawa mają pracownicy tymczasowi?

  • Takie same istotne warunki pracy jak porównywalni pracownicy stali (Stammbeschäftigte) pracodawcy użytkownika – Equal Pay i Equal Treatment – o ile układ zbiorowy nie stanowi inaczej (§ 8 AÜG).
  • Co najmniej dolna granica wynagrodzenia (Lohnuntergrenze), także w okresach bez skierowania (§ 8 ust. 5 AÜG).
  • Prawo do informacji od pracodawcy użytkownika o warunkach pracy porównywalnych pracowników, o ile nie ma zastosowania wyjątek z układu zbiorowego według § 8 ust. 2 i ust. 4 zd. 2 AÜG (§ 13 AÜG).
  • Informacja o wolnych stanowiskach u pracodawcy użytkownika i uzasadniona odpowiedź na wniosek o przejęcie po sześciu miesiącach skierowania (§ 13a AÜG).
  • Dostęp do urządzeń wspólnych, takich jak stołówka, opieka nad dziećmi czy transport, chyba że odmienne traktowanie jest obiektywnie uzasadnione (§ 13b AÜG).
  • Ulotka informacyjna (Merkblatt) organu wydającego zezwolenia przy zawarciu umowy, dla pracowników tymczasowych niebędących Niemcami na żądanie w języku ojczystym (§ 11 ust. 2 AÜG).
  • Zakaz zatrudniania w charakterze łamistrajka w bezpośrednio strajkującym zakładzie (§ 11 ust. 5 AÜG).

Udostępnianie pracowników, umowa o dzieło czy umowa o świadczenie usług?

CechaUdostępnianie pracownikówUmowa o dzieło lub o świadczenie usług
Polecenia dla pracownikówod pracodawcy użytkownikaod wykonawcy (własny personel)
Włączenie w organizacjęw organizację pracy klientabrak; wykonawca sam organizuje pracę
Przedmiot świadczeniaoddanie do dyspozycji odpowiednich pracownikówdzieło (rezultat) lub usługa
Zezwolenie według AÜGwymaganeniewymagane

Decyduje praktyka: jeśli umowa i faktyczna realizacja są ze sobą sprzeczne, rozstrzyga realizacja (§ 12 ust. 1 zd. 2 AÜG). Jeśli umowa o dzieło (Werkvertrag) w rzeczywistości jest realizowana jako udostępnienie (ukryte udostępnianie pracowników, verdeckte Arbeitnehmerüberlassung), z reguły brakuje oznaczenia i konkretyzacji. Wówczas umowa o pracę z agencją jest nieważna, a stosunek pracy z pracodawcą użytkownikiem uważa się za nawiązany, chyba że pracownik złoży skuteczne oświadczenie o utrzymaniu umowy (Festhaltenserklärung) (§ 9 ust. 1 pkt 1a, ust. 2, § 10 AÜG). Według wytycznych Fachliche Weisungen wystarczy, że obowiązki te nie zostały w pełni spełnione. Dodatkowo grożą grzywny (Bußgeld) do 30.000 € (§ 16 ust. 1 pkt 1c i 1d AÜG).

Kiedy AÜG nie ma zastosowania?

§ 1 ust. 3 AÜG w dużej mierze wyłącza spod ustawy określone przypadki, m.in. udostępnianie między spółkami z tej samej grupy kapitałowej, jeśli pracownik nie został zatrudniony w celu udostępniania, oraz jedynie sporadyczne udostępnianie między pracodawcami. Pracodawcy zatrudniający mniej niż 50 osób mogą, aby uniknąć skróconego czasu pracy (Kurzarbeit) lub zwolnień, udostępnić pracownika niezatrudnionego w celu udostępniania bez zezwolenia przez okres do dwunastu miesięcy, jeśli wcześniej zgłoszą to na piśmie Federalnej Agencji Pracy (§ 1a AÜG). To, czy wyjątek ma zastosowanie, należy sprawdzić w każdym przypadku indywidualnie.

Typowe błędy w praktyce

  • Pracownik zaczyna pracę u klienta, zanim umowa zostanie zawarta, a pracownik skonkretyzowany.
  • Zawierana jest „umowa o dzieło”, ale w zakładzie klienta polecenia wydaje jego brygadzista.
  • Wcześniejsze skierowania do tego samego klienta – także przez inne agencje – nie są doliczane do maksymalnego okresu udostępnienia i okresu Equal Pay.
  • Brakuje informacji dla pracownika o pracodawcy użytkowniku w formie dokumentowej.
  • Wniosek o przedłużenie zezwolenia udzielonego na czas określony nie zostaje złożony najpóźniej trzy miesiące przed jego wygaśnięciem (§ 2 ust. 4 AÜG).

Udostępnianie pracowników w codziennej pracy agencji

Każde skierowanie rodzi obowiązki z terminami: umowa i konkretyzacja przed rozpoczęciem, Equal Pay, zależnie od stosowanego układu zbiorowego, od pierwszego dnia lub po dziewięciu miesiącach, dodatki branżowe według progów, zakończenie co do zasady najpóźniej po 18 miesiącach, o ile układ zbiorowy branży użytkownika nie stanowi inaczej. Jak sterować dokumentami i terminami bezpośrednio ze zlecenia, pokazuje oprogramowanie SBM dla agencji pracy tymczasowej.

SBM – oprogramowanie dla agencji pracy

Obowiązki z AÜG w SBM: dokumenty i terminy ze zlecenia

W oprogramowaniu SBM dla agencji pracy tymczasowej każde skierowanie jest zleceniem z klientem, miejscem pracy, rodzajem skierowania (AÜG lub umowa o dzieło), układem branżowym i rodzajem Equal Pay. Na tej podstawie jednym kliknięciem powstają dokumenty udostępnienia; początek Equal Pay jest obliczany dla każdego pracownika i klienta. Nie zastępuje to oceny prawnej w konkretnym przypadku.

  • Pojedyncza umowa o udostępnienie (Einzel-AÜV), konkretyzacja, instrukcja dotycząca skierowania (Einsatzanweisung), ocena ryzyka zawodowego (Gefährdungsbeurteilung) i arkusz informacyjny AÜG – wypełnione danymi klienta i pracownika
  • Rodzaj skierowania dla każdego zlecenia: AÜG lub umowa o dzieło (WV); miesięczne godziny AÜG i WV osobno na pulpicie
  • Rodzaj Equal Pay i układ branżowy zapisane dla każdego zlecenia, maksymalny okres udostępnienia dla każdego klienta
  • Powiadomienia o terminach, takich jak koniec umowy o pracę lub wygaśnięcie dokumentu pobytowego
Funkcja w szczegółach: Zlecenia i AÜG
Częste pytania

Pytania na temat: Praca tymczasowa (Arbeitnehmerüberlassung)

Czy udostępnianie pracowników to to samo co praca tymczasowa?

Tak. Udostępnianie pracowników (Arbeitnehmerüberlassung) to pojęcie ustawowe z AÜG; Zeitarbeit, Leiharbeit i Personalleasing – po polsku praca tymczasowa i leasing pracowniczy – to potoczne określenia tego samego modelu.

Kto potrzebuje zezwolenia na udostępnianie pracowników?

Każdy pracodawca, który w ramach swojej działalności gospodarczej udostępnia pracowników osobom trzecim do wykonywania pracy (§ 1 ust. 1 AÜG). Właściwa jest Federalna Agencja Pracy. Wyjątki regulują § 1 ust. 3 i § 1a AÜG.

Jak długo pracownik tymczasowy może pracować u tego samego klienta?

Co do zasady najwyżej 18 kolejnych miesięcy (§ 1 ust. 1b AÜG). Wcześniejsze skierowania do tego samego pracodawcy użytkownika wlicza się, jeśli przerwa między nimi nie przekracza trzech miesięcy. Układy zbiorowe branży, w której wykonywana jest praca, mogą stanowić inaczej.

Co grozi za udostępnianie pracowników bez zezwolenia?

Umowy z pracodawcą użytkownikiem i pracownikiem tymczasowym są nieważne, a stosunek pracy między pracodawcą użytkownikiem a pracownikiem tymczasowym uważa się za nawiązany (§§ 9, 10 AÜG), jeśli pracownik tymczasowy nie oświadczy w terminie, że chce utrzymać umowę z agencją. Agencji i pracodawcy użytkownikowi grożą grzywny do 30.000 € (§ 16 AÜG).

Kto odpowiada za bezpieczeństwo i higienę pracy?

Obie strony. Praca u pracodawcy użytkownika podlega jego przepisom BHP; pracodawca użytkownik musi przed rozpoczęciem pracy poinstruować pracownika tymczasowego o zagrożeniach – bez uszczerbku dla obowiązków agencji (§ 11 ust. 6 AÜG).

Czy klient może przejąć pracownika tymczasowego?

Tak. Porozumienia zakazujące pracodawcy użytkownikowi lub pracownikowi tymczasowemu zatrudnienia na okres po zakończeniu stosunku pracy z agencją są nieważne. Dopuszczalne jest jednak odpowiednie wynagrodzenie za pośrednictwo (Vermittlungsvergütung) uzgodnione między agencją a pracodawcą użytkownikiem (§ 9 ust. 1 pkt 3 i 4 AÜG).